หากเปรียบแนวปะการังเป็นทุ่งดอกไม้ ปลาผีเสื้อก็คงเป็นเหมือนหมู่ภมรที่เข้ามาดอมดมในสวนขวัญ ปลากลุ่มนี้เป็นปลาอีกกลุ่มหนึ่งที่จับตาคนด้วยรูปทรง และลวดลายอันสุดแสนจะหลากหลาย ว่ายฉวัดเฉวียนวนเวียนอยู่ไม่ห่างจากกอปะการัง ปลาผีเสื้อนับได้ว่าเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของแนวปะการัง ด้วยเหตุที่อาหารหลักของปลาในกลุ่มนี้ส่วนมาก ก็คือตัวโพลิปของปะการังชนิดต่างๆ และบางชนิดยังเจาะจงกินแต่ตัวโพลิปของปะการังเป็นอาหารเพียงอย่างเดียวเท่านั้น ดังนั้นความหลากหลายของปลาผีเสื้อจึงสามารถบอกเราได้ดีกว่า แนวปะการังแต่ละแห่งนั้น อยู่ในสภาพใด
ครอบครัว Chaetodontidae ที่ปลาผีเสื้อถูกจัดให้อยู่นั้นประกอบไปด้วยปลาจาก 11 สกุล 130 ชนิด ปลาในสกุลนี้รวมไปถึงผีเสื้อที่หลายคนอาจจะเข้าใจผิดว่าเป็นปลากลุ่มอื่น เช่นโนรี หรือโนรีเกล็ด แต่ไม่รวมปลาที่เราเรียกกันว่า "ปลาผีเสื้อเทวรูป" หรือโนรีหนัง (Zanclus cornutus) ซึ่งไม่มีความเกี่ยวข้องกันกับปลาผีเสื้อ แต่ไปใกล้ชิดกับพวกปลาขี้ตังเบ็ด หรือพวกแทงค์ เสียมากกว่า ปลาในกลุ่มนี้มีลำตัวแบน และมีฟันซี่เล็กๆ กระจายทั่วทั้งปาก อันเป็นที่มาของชื่อสกุลที่แปลไว้ว่า "มีฟันคล้ายซี่แปรง" ปลาผีเสื้อเป็นปลาที่หากินในเวลากลางวัน เมื่อพลบค่ำ ปลาจะหลบเข้าไปหาที่หลับนอนตามซอกหิน หรือโพรงปะการัง ในเวลากลางคืน ปลาผีเสื้อจะเปลี่ยนสีตัวเองให้กลายเป็นสีตุ่นๆ ลูกปลาผีเสื้อแทบทุกชนิดมีรูปร่างหน้าตาแทบจะเหมือนกับตัวเต็มวัย หากมักจะมีจุดบริเวณครีบหลัง ซึ่งจุดที่ว่านี้จะหายไปเช่นเดียวกับปลาในแนวปะการังอื่นๆ อีกหลายชนิด เป็นที่น่าเสียดายว่าปลาในกลุ่มปลาผีเสื้อไม่ใช่ปลาที่สามารถเลี้ยงได้ง่ายนัก และไม่เหมาะกับผู้เลี้ยงมือใหม่เป็นอย่างยิ่ง หลายชนิดอาจจะไม่สามารถเลี้ยงให้รอดได้เลยในระบบปิดเช่นตู้ปลา อย่างปลาผีเสื้อลายเสือ (Chaetodon meyeri)หรือผีเสื้อเหลือง (Chaetodon andamanensis) เนื่องจากอาหารหลักของพวกมันคือตัวโพลิปของปะการังเพียงอย่างเดียว อาจจะมีปลาผีเสื้อบางชนิดที่เลี้ยงให้รอดได้ง่ายกว่าปลาผีเสื้อชนิดอื่นๆ แต่ถึงกระนั้นแล้ว ปลาในกลุ่มนี้ก็ยังต้องการความดูแลเอาใจใส่จากผู้เลี้ยงอย่างมาก ทั้งในเรื่องของการควบคุมคุณภาพน้ำ อุณหภูมิ และอาหาร อันเป็นปัจจัยสำคัญลำดับต้นๆ ในการรักษาชีวิตปลาในกลุ่มนี้ให้รอดในระยะยาว ผู้ที่สนใจเลี้ยงปลาในกลุ่มนี้ควรมีการเตรียมตัวมาเป็นอย่างดีก่อนจะเริ่มเลี้ยง ปลาผีเสื้อแต่ละชนิดมีอุปนิสัยไม่เหมือนกัน บางชนิดอาจจะมีพฤติกรรมการกินอาหารแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ผู้เลี้ยงควรหาข้อมูลความเป็นอยู่ของปลาผีเสื้อชนิดนั้นๆ และคำนึงถึงความเป็นไปได้ในการดำรงชีวิตของปลา ในบริเวณที่มีปัจจัยอันจำกัดอย่างในตู้เลี้ยง ปลาที่กินปะการังเป็นอาหารเพียงอย่างเดียวนั้น ไม่สามารถเลี้ยงให้รอดได้ในระบบปิดเลย ในขณะที่ปลาผีเสื้อกลุ่ม Hemitaurichthys ซึ่งมีพฤติกรรมการกินแพลงตอนเป็นอาหารหลัก จะสามารถปรับตัวและดำรงชีวิตอยู่ในที่เลี้ยงได้ดีกว่ามาก ปลาผีเสื้อมีทั้งหมดด้วยกันกว่า 130 ชนิด จาก 12 สกุล อันได้แก่: Amphichaetodon Chaetodon Chelmon Chelmonops Coradion Forcipiger Hemitaurichthys Heniochus Johnrandallia* Roa Parachaetodon* Prognathodes
หมายเหตุ: *ท้ายชื่อแสดงถึงความเป็น Monotypic Genus อันหมายความว่าทั้งสกุลนั้นประกอบไปด้วยปลาเพียงชนิดเดียว
|